Não Ganhou! Referendo na Turquia



Como é que se faz uma campanha política?

Podem ser eleições, pode ser referendo, pode ser até o orçamento participativo.

Tentamos convencer as pessoas para votar assim ou assado. Às vezes não conseguimos convencê-las a votar para a nossa proposta, falhamos, tiramos lições desta experiência, e a luta continua. (Às vezes, nem conseguimos convencer as pessoas para votar, pronto.) E às vezes ganhamos.

Não é?

Não é.

As últimas três votações na Turquia mostraram que se pode convencer as pessoas a votar, a fazer campanhas, a voluntariar para acompanhar a votação e as contagens durante o dia todo, a ir ao Conselho Eleitoral entregar relatórios das contagens de votos, a criar entidades independentes para monitorizar o processo tudo, e se pode perder na mesma.

*

2014. Eleições autárquicas. Ganhámos o voto popular em Ancara, em Istambul, em Esmirna. Durante as contagens, acontecem cortes de luz em 40 distritos, com milhares de relatórios de fraude. (Ver a foto das pessoas a segurar os votos.) O Conselho Eleitoral rejeita as objeções. AKP ganha em Istambul e em Ancara.



In Agri, o partido curdo (na altura, BDP) ganha com uma pequena margem. AKP objeta. O Conselho Eleitoral aceita a objeção, repete-se a contagem. BDP ganha. AKP objeta de novo. O Conselho aceita. Conta-se de novo. BDP ganha. AKP objeta de novo. O Conselho aceita. BDP ganha… Quinze vezes! Contaram os votos 15 vezes! No final, o Conselho Eleitoral cancela as eleições e marca novas eleições neste distrito.

2015. Junho. Eleições legislativas. Ganhámos. HDP entra o parlamento, ultrapassando o 10% ao nível nacional, que é por lei o mínimo para ter representação parlamentar. AKP fica com menos de metade das cadeiras. Tayyip dá a iniciativa de formar governo ao AKP. Entretanto começam os atentados. Há quem que se lembra daquela altura em que tivemos um atentado por mês, durante 18 meses, sem pausa. AKP não consegue formar o governo. Os outros partidos começam a negociar alternativas. Mas o Tayyip não dá esta opção. Repete-se as eleições. Novembro. Depois de quatro meses de terror, AKP atrai os votos nacionalistas e ganha maioria.

Julho de 2016. Uma tentativa do golpe de estado falha. Tayyip declara estado de emergência. Dezenas de milhares pessoas são despedidas dos seus empregos. “Ao propósito”, tira-se a imunidade jurídica dos deputados do HDP (e só do HDP). Os lideres são detidos e imediatamente presos.

2017. Referendo sobre alterações constitucionais que mudam o sistema governamental. Com o novo sistema, todos os poderes estão centralizados no Presidente: Ele pode ser partidário. As eleições presidenciais e legislativas são no mesmo tempo (ou seja, a opinião pública dum certo momento determina o Presidente e a composição da AR). Ele pode simplesmente repetir as eleições. Ele escolhe os ministros e o vice-presidente, sem aprovação no parlamento. O Supremo Conselho dos Juízes e Procuradores será nomeado pela AR e pelo Presidente.1 Ou seja, o Presidente determina o governo (a administração), determina as candidaturas dos deputados (legislação) e determina o conselho dos juízes e procuradores (o jurídico).

2017. Abril. Referendo. O “Não” tem um movimento de base. O “Sim” tem todo o estado e a comunicação social. Dia 16. Mais de 85% dos eleitores votam.

Durante as contagens dos votos no estrangeiro, o Conselho Eleitoral anula vários votos por não terem o selo oficial (pelo pedido do AKP). Depois, durante as contagens na Turquia, o mesmo Conselho faz uma decisão abertamente ilegal (também pelo pedido do AKP) de validar os votos sem o selo. Esta decisão apressada faz impossível detetar fraudes e erros.2
A comunicação social abre a cobertura por Sim: ~63%, e durante a noite, este valor sempre diminua. As televisões estão a declarar 96% das urnas abertas com Sim: 51%, enquanto o site oficial do Conselho Eleitoral tem 70% das urnas abertas com Não: 51% . Neste momento, o Primeiro Ministro e o Presidente Tayyip declaram vitória e fazem uns comícios.


Pelas 23h do mesmo dia, já livres de entregar os relatórios, milhares saiam às ruas espontaneamente para dizer "Ele não ganhou. O Não ganhou." As manifestações continuam até 1h. Ainda mais manifestações acontecem no dia 18 de abril, no dia 19, e 20.

*

Com os crimes que cometeu, Tayyip tem só duas opções: ou sempre estar a ganhar, ou ficar preso no resto da sua vida. Como qualquer outro fascista, ele nunca vai deixar o seu cargo voluntariamente. Por isso, nunca, nunca, NUNCA deixa a iniciativa aos outros. E por isso, não haverá transição suave para democracia na Turquia. E isto tem enormes implicações sobre a Síria, sobre os refugiados, sobre Curdistão, sobre liberdades básicas, sobre o estado de lei.

Food for thought:
- Qual é a relevância dum lei ou duma constituição se não houver uma força política que obriga as pessoas a cumpri-lo?
- Na Trumpização/Putinização/Tayyipização universalizada, em vez de seguir a agenda deles e sempre estar na defesa/resistência, como tomar a iniciativa política?
- Quando o business-as-usual já é mais do que suficientemente catastrófico (ver: alterações climáticas), como lutar contra o menos mau?

Artigo originalmente publicado na revista Anticapitalista #3, mai/ jun 2017.

***

1Não sei se percebe-se isto, porque é demasiado estranho para o contexto europeu. A entidade suprema jurídica é determinada, quatro em quatro anos, pelos eleitos. No todo o mundo, este tipo de entidades têm o seu processo de nomeação e eleição interna. E por causa da separação dos poderes, nem se sabe deles.
2De acordo com a observadora internacional Alev Korun (deputada austríaca), ~2.5 milhões de votos inválidos foram validados durante as contagens. De acordo com o HDP, há uma diferença de 3-4 pontos entre os resultados declarados e os dados do próprio partido.

José de Almada Negreiros (1893 - 1970)

José de Almada Negreiros: a way of being modern / José de Almada Negreiros: uma maneira de ser moderno

Museu Calouste Gulbenkian
until June 5th, 2017

Untitled, 1940

 

The tragedy of Dona Ajada III, 1929

 

Untitled (sketch for tapestry in Hotel Ritz / Lisbon), 1959

 

The Ironer, 1939

 

Self-portrait, 1940
 

Sayı

Telefonun alarmını üçüncü kez ertelediğinde birden hatırladı neden bir Cumartesi günü alarm kurmuş olduğunu. Yorganı kenara itti. Panjurların arasından güneşin ışınları sızıyordu odaya. Kararlı bir hamleyle doğruldu, yataktan kalktı, panjurları ve pencereyi açtı. Böylece, geri dönüşsüz olarak, uyanmış olduğunu ilan etti kendine.

Bir mesaj fark etti telefonunda. Cnm gece arkadslrla cktik, anck simdi donuyrm eve. Bizm bulusmayi 2ye alsk olr mu? optm . Bir de, daha yüzünü yıkamadan Facebook'unu kontrol ederek güne başlayanları eleştirirler. Kafam çalışsa, yorganın altından çıkmadan önce bakardım mesajlara. Şimdi geri yatsam uyuyamam, iyice huzursuzlanırım. Bari faydalı bir şeyler bulayım yapacak.

Telefon elinde, tuvalete gitti. Sinirle mesaja tekrar baktı: Sent 4:21. İnsan gece geç saate kadar sürteceğini sabaha karşı mı fark eder? Facebook. Saat 1:47'de selfie koymayı bilmişsin bak. Neyse, en azından saat dört buçukta bana eve gittiğini söylemeyi akıl edecek kadar ayıkmışsın: Eve dönüyorum. Hala dışarıdayım değil. Dönüyorum değil. Eve dönüyorum. Eve gidiyorum da değil. Gecenin bittiğini, sabah yalnız uyanacağını ima eden küçük seçimler gizli sözcüklerinde. İçimi rahatlatmak gelmiş aklına sabahın dördünde. Bu da bir şeydir. Sifonun düğmesine bastı.

Mutfağa gitti. Akşamdan kalan iki tencere, içleri su dolu. Şimdi yıkamak kolay olur. Önce bulaşıklığı boşaltmaya başladı. Biraz yer açılır gibi olunca mutfağın kapısını çekti. Suyu açtı. Gitti bulaşık eldivenlerini geçirdi ellerine. Teki sarı, diğer teki pembe. Geldiğinde su ısınmıştı bile. Hızla yıkadı tencereleri.  Dikkatle durulamaya başladı. Ydi barik. Yeni boşalmış reçel kavanozu çarptı gözüne. Hazır elim değmişken. Önce fırçayla reçel kalıntılarını temizledi, sonra deterjan. Kara fırtın. Kavanoz durulamak karışık iş. Her yanı cam olduğundan, her bir deterjan köpükçüğü rahatça fark edilir. Orayı sudan geçireyim derken eldivenin bir köşesinde kalmış başka bir beyaz köpük zıplar kavanoza. Aniden musluğu kapattı. İki saniye süren sessizlik. Ardından: Haydi barikata, haydi... Alarm! Telefon? Tuvalette. Koştu.

Susturdu aleti. İnsan uyanınca kendiliğinden iptal olan erteleme özelliği icat edemediler. Çok zor olmasa gerek. Herhalde uykumda like etmedim Arjantinli çiftçilerin eylem haberindeki fotoğrafları. Telefonun bunu tespit edip uyandığım sonucuna varması teknik açıdan kolay olmalı. Bu özelliği opsiyonel de yapabilirler. Ya da bir application olarak mesela. Umarım evdekileri uyandırmamışımdır. Eldivenin tekini çıkardı. Tuvalet kağıdıyla ekrandaki su damlacıklarını sildi. Telefon cebinde mutfağa döndü. Artık eldivene lüzum yok. Astı eldivenleri bir sandalyenin arkasına. Suları süzülsün. Kavanozu son bir kez sudan geçirdi. Olduğu kadar.

Odasına döndü. Hâlâ bitirilecek bir bildiri var, onu aradan çıkarsam. Hale bak. Çok biliyorsanız kendiniz yapın. Biri der sistem deyince yeterince açık olmuyor üretim ilişkilerinden bahsettiğimiz, sanki hükümetle sınırlıyormuşuz gibi oluyor söylemimizi. Diğeri der çok terim kullanıyoruz, bildiriyi okuyanlar ne dediğimizi anlamıyor, dilini basitleştirsek. Bu ikisini bir odaya kapatmak lazım, daha detaylı mı olsun daha basit mi, kendileri tartışıp kararlaştırsınlar. Her hafta bir yenisini yazıp dağıtıyoruz bu kağıtların. Gören de Nobel edebiyat ödülünü hedefliyoruz sanacak. Sonra toplantıda Kim yazar? dediğinde çıtları çıkmaz. Çıkınca da daha fena, matbaaya gidilecek günün sabahına anca yollarlar. Otobüste telefonundan imla hatası düzelt işin yoksa matbaaya giderken. Bazen diyorum eleştirilen her cümleyi çıkar öyle yolla.

Baskanlik çizgi diktatorluk çizgi final çizgi yorum çizgi duzeltmeler nokta doc. Bir haftasonu böyle başlamamalı. Ne var sanki brunch randevum ertelendiyse? İptal edelim dememiş ki, sadece üç saat sonra buluşmayı önermiş. İlk kez gece değil gündüz buluşuyoruz, ilk kez konser sinema tiyatro değil sırf sohbet etmeye buluşuyoruz. Hem zaman sınırı da olmadan. Gerçi şimdi çat diye sınırlamış oldu her şeyi, yedide büroya uğramam lazım. Onu yarına atabilir miyim ki acaba?

Giysi dolabını açtı. Giysi dolabını kapadı. Dolabın yanındaki koltuğun üstündeki kıyafet yığınını kaldırdı. İçinden iki tişört çekti. İlkini üstüne tuttu aynanın karşısında. Onun gözlerini düşündü, ve en sık giydiği lacivert gömleği. Bu yeşil tişört onun mavi gömleğinin yanında nasıl durur? İyice saçmaladım. Sevgili değiliz ki biz, en azından resmen değiliz işte. Birlikte konsere sinemaya gittik, birkaç kez de seviştik, ama şöyle oturup hayattan beklentilerimizi bile konuşmuşluğumuz yok. Hem Gevende dinleyip hem de çok sağcı olamaz herhalde, olabilir mi? Öyle az konuştuk ki kendimiz hakkında. Yeşil tişörtü ve mavi çizgili gri pantolonunu giydi. Evde pinekleyeceğime dışarı çıkayım bari, ne zamandır uğramıyorum eski kitapçıya. Defterini, kalem kutusunu, kitabını, ajandasını koydu çantasına. Sandaletlerini giydi, sepetten anahtarlarını aldı, cebinde telefonunu kontrol etti. Cüzdan. Sandaletlerini hızla çıkardı, odasına döndü, cüzdanını aldı. Bir ceket alsam mı? Telefonundan hava durumunu kontrol etti. Eh. Kim bilir belki akşama kadar hiç eve uğramazsam sonra üşüyebilirim. Kapıya yürürken göz ucuyla aynada siyah ceketini gördü. Elveda, renk uyumu kaygılarım, sizine daha da uğraşamayacağım. Çıktı.

Apartman ışıkları hâlâ çalışmıyor. Yönetici uyuzluğuna yapıyor, en üst kattayız diye, nasılsa 4 numaradaki yazlığında ya. Gidip konuşayım desen, sanki mesele fatura değilmiş gibi başlar sizin-daireye-giren-çıkan-belli-değil'lere, kızlı-erkekli'lere. Adam apartman yöneticisi, ama apartmanın elektrik faturasını zamanında ödetemiyorsun daha; benim oy verdiğim partiye oy versin en azından diyoruz bir de: elinde olsa benim bastığım merdivenden kaçınır.

Hava sandığımdan sıcakmış. Ceket elimde olursa belki yine renklerimiz uyumlu olur. Ay buna da taktım nedense.

Yokuşu çıkarken aklına geldi, mesaja hala yanıt vermediği. Olur. Ben zatn oralarda olucam. Geldiginde baldır carsinn girisnde buluslm. Gönder.

Bildirinin son halini göndermeyi unuttum! Durdu. Offf! Geri dönsem şimdi yarım saat kalkmam bilgisayarın başından. Saat? Daha 11 buçuk.

Derin bir nefes aldı. Yürümeye devam etti. Ev arkadaşlarına mesaj attı: Günaydın! :) Ben saskinligimdan duzelttigm dosyayi yollamayi unutp ciktim. Masa ustundeki doc.u gruba yollar msn? Şimdi biri mesajı görüp de tamam diyene kadar tırmalar içimi bu. Şu iki herif beni mi takip ediyor?

Durakta, gelen ilk otobüse bindi. Di-duut. Otobüs boş sayılır, arkada oturacak yer var galiba. Bu plastik tutamakların birinden diğerine geçerken insan kendini maymun gibi hissediyor. Yok, boş değilmiş; o koltukta hanımefendinin çantası oturuyor. Zaten orada mıydı, yoksa benim geldiğimi görünce mi koydu çantasını yanındaki koltuğa? Direğe yaslanarak çantasından kitabını çıkardı, açıp okumaya başladı. Üç durak sonra ineceğim, ama köprü girişinin trafiği hiç belli olmaz.

Beş dakika ve üç sayfa sonra indi. Merdivenler, koridorlar, merdivenler, turnikeler, daha da koridorlar. İlk iki metrobüs tıklım tıkış geldi ve geçti. Diğeri aslında o kadar da dolu değildi, ama daha boşu gelsin diye bekleyen ve saf tutanların arasından sıyrılmayı başaramadı. Dördüncüsü boş gelince de bu sefer herkes akın etti. Onun arkasında yarı dolu başka bir metrobüs görünce ona yöneldi, ön kapıdan bindi ve daha arkaya ilerleyemeyeceğini fark etti. Şoförün gözünden uyku akıyor. Haftanın kaç günü, günde kaç saat çalışıyorlar acaba? Kitabını açtı tekrar.

Köprüye geldiklerine okumaya ara verdi. Esasında çok güzel bir şehir olabilirmiş burası. Yazık. Sarayburnu'ndan geçen vapurlara baktı. Aslında, niye acele ettiysem. Madem zamanım vardı, vapurla sakin sakin geçebilirdim gayet. İnsan telaş etmeye de alışıyor.

Telefonuna göz attı. Yeni mesaj yok. Bahse girerim saat 3'ten önce gelmez. Kiminle giriyorsam bahse...

Nesrin'in yaptığı gibi Facebook'tan falan çıksam? Her an birbirimizi yüklüyoruz olumsuz haber ve yorumlarla. Yüklemesek daha mı az eylem yapacağız sanki? Son iki haftadır olanları bilmesem mesela, daha mı az öfkeli olurdum sisteme falan? Ya da daha az aktif mi olurdum mesela? Sadece etkinlikleri takip edip news feed'e hiç bakmamanın bir yöntemi olsa. Sözde, televizyonun olmayınca saçma ve sinir bozucu propagandadan kurtulacaktın. Ne oldu, şimdi de o görmek dahi istemediğin gazetelerin ve televizyon kanallarının söylediği aptalca lafları eleştiren internet haberlerini okuyorsun işte. O gazetenin müdavim okuyucusu bile bu kadar etkilenmiyordur, hızlıca başlıkları tarayıp spor ya da bulmaca sayfalarına zıplıyordur; bizimkiler evelallah üç bin tiraji olan gazetenin orta sayfasındaki köşe yazısının dördüncü paragrafından skandal üretiyorlar. O herifin o lafını bilmesem ne kaybederim? Her hafta bunlardan bir on tane azını bilsem mesela, belki daha rahat odaklanmaz mıyım okuduğum kitaba?

Kitabına döndü. Bir kolunu kapı ağzındaki direğin etrafından geçirdi. Dengesini sağlayacak şekilde bacaklarını araladı. Üç dakika ve üç sayfa sonra, metrobüs sallandı, gözlerini sayfalardan kaldırırken aracın sarsıntısıyla tutunduğu direğe başını çarptı. Metrobüs yoldan çıktı, karşıdan gelen araca çarptı. 4 ölü, 20'si ağır 67 yaralı.

Seçenek / Choice

İnsanlık karşında oturuyor. Seçim yapma günü. Soruyorsun: "Sosyalizm mi barbarlık mı?" Düşünüyori diyor ki "Ay sosyalizm olmasın da..."

*

Humanity seated on the chair in front of you, up for making the decision. You ask: "Socialism, or barbarism?" Thinks it over and says "Well, anything but socialism..."


Losing it

I missed two revolutions, and I am only turning 30.

I know that for many people, this is not how the story is told. But, together with climate urgency, it explains some of my frustrations.

In this text, when I say revolution, I will simply mean a radical progressive change pushed from below, which was impossible to achieve by stretching the existing institutions and which, just before they happened, would be considered impossible by large sections of the population. (So no socialism required here.)

Portugal


First it was the anti-austerity movement between 2011 and 2013 in Portugal. These were years of constant spontaneous actions and organizing, together with activation and radicalisation of existing organizations. In its peak, it mobilized more than one million people to the streets in a single march.


In perspective, 1 million people make up 10% of Portuguese population. Back then, my language skills were limited, and I wasn't expecting something as big. Right after the protest I went home and checked: I did not encounter any other mobilization that put more than 10% of the society to the streets. This was most probably the largest mobilization in history.

This "detail" went mostly unnoticed among the organizers.

Only after the fact did I comprehend the opportunity missed. The movement was gaining momentum. The people were angry and motivated. And the organizers (I was vaguely involved, but quite non-influential at the time) made them go to some non-confrontational square in a mediatic march, and then sent them home.

The mayonnaise was ready, but we were using the wrong recipe. The vision of the leaders (people and organizations) were too narrow compared to the capacity and possibilities history provided them with.

It was a missed revolution. It happened in front of my eyes, and I let it pass by.

Gezi

Then came the Gezi uprising. This is not the place to analyse Turkish politics. All I want to say is that it was very clear for many of us at that point, that pulling Tayyip down was a real possibility. And his fall would be a revolution according to my working definition above.

I was involved as much as possible, although almost everyone I met seemed to have felt that they did less than they should have.

During the revolt, I had very little idea as to what would bring the movement forward. Some groups simply focused on recruiting, some on propaganda. Many new collectives emerged.

As many other activists, I had some ideas about what we should have done to be better prepared to Gezi. However, sometimes I ask myself: Are we better prepared now if another uprising were to surge?

It was a missed revolution. It was in front of my eyes and hands, and I don't think I fulfilled my political responsibilities.

Next?

It happens very rarely to someone, to be so close to (you could almost feel the breath) and so much involved in a revolutionary possibility. It happened to me twice, and I failed twice.

To some extent, we failed twice. But this post is about my personal frustrations with my incapabilities, so I'll keep it within that limit.

The terrorist attacks in the West are escalating. Corporate power is going off the roof. And no one really thinks that refugee flow to safer zones would ever slow down. On top of this come droughts, storms, food and water crises, epidemics - the "usuals" of global climate change.

Ironically, in this period of history when we seem to be marching faster than ever towards barbarism, we are also seeing a series of unprecedented revolutionary possibilities opening up (and then closing).

Not so many politicians seem to know what should be done. I, for one, have too little ideas in comparison to the challenges we are facing.

But what keeps me awake at nights is this: There will be more social turbulence in the near future, this is a certainty. (These turbulent moments might be for the good or for the bad.) I don't feel that we are collectively prepared to sufficiently address them. And, while trying diverse tools and approaches, I don't yet know how to get ourselves ready for them.

I would be ultra-lucky to have a third chance. And I would be devastated if I lost it the third time.

*

PS: No political party bankrupted after Gezi, they all claimed their interpretation of the situation was and is the correct one. None shut down saying they failed to seize the moment. Food for thought...